عوارض کلیوی دیابت (نفروپاتی دیابتی)؛ علائم خطر، پیشگیری و درمان

یکی از عوارض بیماری دیابت، درگیری کلیویه، آقای دکتر. همون‌جور که می‌دونید، شایع‌ترین علتی که یک آدم دچار دیالیز و نارسایی کلیه می‌شه، دیابته؛ هنوز که هنوزه، با این همه پیشرفتی که در دنیا حاصل شده.

و عوارض کلیوی، گاهاً خیلی آزاردهنده‌ست. مریض ورم می‌کنه، ورم‌های مقاوم به درمان داره، فشارش بالا می‌ره، اوره کراتینین بالا می‌ره و کارکرد کلیه ضعیف می‌شه. مریض بی‌حاله، دهنش بوی اوره می‌ده، و آروم آروم کاراییش در زندگی کم می‌شه و در نهایت هم زندگی سخت با دیالیزه.
کلاً می‌گن نفروپاتی (درگیری کلیوی در دیابت) جزء عوارض میکرو واسکولر یا درگیری عروق ریزه، مثل رتینوپتی یا درگیری چشمی.

خوشبختانه در سال‌های اخیر ثابت شده که ما با کنترل خوب قند، می‌تونیم جلوی عوارض نفروپاتی (nephropathy) رو بگیریم و حتی از بدتر شدنش جلوگیری کنیم و شاید، آقای دکتر بهتر می‌دونن، با این داروهای جدید برش گردونیم. کاری که در دنیا واقعاً معجزه‌ست و سال‌ها بود ما همچین دارویی نداشتیم و اخیراً با این داروهای جدید، این توانمندی ایجاد شده که ما عارضه کلیوی رو حتی می‌تونیم برگردونیم و این واقعاً یک معجزه‌ست.

دکتر، نفروپتی چند دسته داره؟ چه‌جوره؟ می‌شه یه توضیحی راجع به نفروپتی بدید؟
بله، همون‌جور که شما گفتین، عارضه درگیری کلیه به علت دیابت، «نفروپاتی» هست که معمولاً با دفع پروتئین شروع می‌شه.
در ادرار؟
در ادرار. بیمار خودش نمی‌فهمه، اصلاً علامتی اول نداره، ولی با آزمایشات ما می‌فهمیم که این کلیه داره درگیر می‌شه و حواسمون بیشتر بهش باشه. و همون‌جور که دکتر گفتن، با کنترل قند خون و با کنترل فشار خون، از این مرحله می‌تونیم جلوگیری بکنیم.

اگر توجه بهش نشه، درمان لازم صورت نگیره، داروهای جدیدی که در اختیار هست که می‌تونه از پیشرفت درگیری کلیه جلوگیری بکنه و یا اونو برگردونه، استفاده نکنیم، فشار رو خوب کنترل نکنیم -فشار رو حدود ۱۳ رو ۸ باید نگه داریم؛ بیمار دیابتی، فشارش نباید بالاتر از ۱۳ باشه و اگر بالاتر از اون باشه، پیشرفت درگیری کلیه بدتر می‌شه و دفع پروتئین بیشتر می‌شه. یعنی از میکرو آلبومینوری (یعنی دفع کم آلبومین در ادرار) می‌ره به سمت ماکرو آلبومینوری؛ یعنی دفع بیشتر می‌شه و یواش یواش خودشو با افزایش فشار خون، با ورم، خودشو نشون می‌ده و می‌ره به سمت نارسایی کلیه. شایع‌ترین علت نارسایی کلیه باز در دنیا، بیماری دیابته.

اینا فقط مال کسانیه که دیابتشون کنترل نیست و توجه ندارن و بی‌خیالن یا نمی‌دونن دیابتی هستن یا اصلاً نسبت به دیابتشون... من، آقای دکتر، اغلب این بچه‌هایی که میان یا جوونا، می‌گن که من که الان قندم ۲۰۰، ۳۰۰ه، هیچ مشکلی هم ندارم، چرا اینقدر اصرار داری قندمو بیاری پایین؟ چرا هموگلوبین A1c ما باید بیاد پایین؟ من که الان مشکلی ندارم، ولی وقتی که فرد به عارضه نشست، یکی یکی این عوارض میاد بالا و اون موقع دیگه بیمار پشیمون شده و کارش نمی‌شه کرد.

بنابراین در مراحل اولیه، خیلی بهتر ما می‌تونیم جلوشو بگیریم، از دفع پروتئین یا آلبومین جلوگیری بکنیم، فشار رو کنترل بکنیم و از پیشرفتش به سمت نارسایی کلیه -نارسایی کلیه که می‌بره بیمار رو به سمت دیالیز. شما در نظر بگیرید اگر فردی دیالیزی تو خانواده داشته باشیم، می‌بینید چه گرفتاری‌ای هست. هفته‌ای ۳ روز، ۴ روز باید برن زیر دستگاه دیالیز، ۳ تا ۴ ساعت باشن، خودشون فعالیتشون مختل می‌شه. خانواده چه هزینه‌ای رو به سیستم بهداشتی درمانی مملکت و خود خانواده وارد می‌کنه؟ و یا اینکه برن پیوند کلیه.

پیوند کلیه هم بخوان بشن، باز مشکلاتش هست. آیا پیوند، آیا کلیه پیوندی پیدا می‌شه؟ نمی‌شه؟ کم هست. بعد که پیوند بشن، تازه باید یه داروهایی استفاده کنن که سرکوب سیستم ایمنی، چون بدن کلیه پیوندی رو می‌خواد دفع بکنه. می‌گه این بدن من نیست، می‌خواد دفع بکنه. چیکار می‌کنن؟ دارویی می‌دن که سیستم ایمنی رو بیاره پایین.
کورتون می‌دن دیگه.
کورتون می‌دن، داروهای قوی‌تر می‌دن، قند رو بالا می‌بره و فرد رو مستعد عفونت می‌کنه. بنابراین ما باید سعی کنیم که نذاریم دفع پروتئین و درگیری کلیه ایجاد بشه. اگر ایجاد شد، نذاریم به مراحل انتهایی برسه.

من یه خاطره برات بگم. من دانشجوی پزشکی بودم، خب خیلی خرخون بودم دیگه، مثل تو باهوش نبودم، خرخونی می‌کردم. یه همسایه داشتیم، خدا رحمتش کنه، من می‌دیدم از پشت پنجره، هفته‌ای ۳ بار اینو بی‌حال میارن سوار یه تاکسی، اون موقع آژانس بود، می‌کردن، می‌بردنش، سه چهار ساعت بعد من همون‌جا داشتم درس می‌خوندم، برمی‌گشت، باز بی‌حال‌تر، دوباره زیر بغلش رو می‌گرفتن، می‌بردنش. من که نمی‌دونستم چه مشکلی داره. بعد یه دفعه مادرم گفت، به بابام گفت که آقای فلانی همسایه‌مون فوت شده، باید بریم مسجدش.
بعد فهمیدم که این داشته دیالیز می‌شده. هفته‌ای ۳ بار می‌بردن، می‌آوردن و بعد تازه فهمیدیم دیابتی بوده و قنداش همه رو ۳۰۰، ۴۰۰ بود. قشنگ من یادمه تو دوره دانشجوییم و از اون موقع می‌گم دیابتی چرا باید به این مراحل برسه؟ چرا باید دیالیزی بشه؟ چرا باید خونواده‌ش اسیر شن؟ وقتی یه آدم دیالیزی می‌شه، فقط اون فرد نیست، دکتر، خانمش، همسرش، بچه‌هاش، همسایه‌ها، همه گرفتارن، یه فامیل. و می‌شه جلوشو گرفت.

همون‌جور که دکتر گفتن، علم امروز، علاوه بر کنترل قند، چقدر کنترل فشار مهمه. ما بعضی موقع‌ها، دکتر، فقط میایم قند مریض رو کنترل می‌کنیم، اصلاً به فشارش نگاه نمی‌کنیم. کنترل فشار خون در پیشگیری از عوارض کلیوی، حتی از قند هم مهم‌تره.

یکی دیگه از عوارض بیماری دیابت روی کلیه‌ها، عفونت ادراریه. بیمارانی که دچار دیابت هستن و اگر قندشون کنترل نباشه، ممکنه که ریسک عفونت ادراری درشون بالاتر بره. عفونت‌های قارچی، عفونت‌های باکتریال، مخصوصاً در خانم‌ها که طول مجرا کوتاه‌تره، این احتمال بیشتره. با خارش، سوزش، سوزش ادرار، خارش ناحیه تناسلی، خودشو نشون می‌ده، بی‌اختیاری.

بعضی از داروها هم داریم که در درمان دیابت جدیداً استفاده می‌کنیم، این ریسک عفونت ادراری رو زیاد می‌کنه. داروی بسیار خوبیه‌ها، برای قلب خیلی خوبه، برای عوارض دیگه خیلی خوبه، ولی عارضه‌ش این هستش که فرد مستعد عفونت ادراری می‌شه، مثل امپاگلیفلوزین، ترکیبات امپاگلیفلوزین. و به خاطر همین به بیماران دیابتی توصیه می‌کنیم بعد از هر بار دستشویی رفتن، خودشونو خشک بکنن. بعد از شستشو، حتماً خشک بکنن، مخصوصاً در خانم‌ها که ریسک عفونت ادراری درشون کمتر باشه.

این بچه‌های کلینیک من، مثل شما، همیشه من به بچه‌ها یاد دادم، به دیابتی‌ها، به‌خصوص خانم‌هایی که کمی هم چاقن، می‌گن "Keep dry and clean"، خودتو تمیز و خشک نگه دار که همین عارضه‌ای که شما می‌گین به وجود نیاد.

یکی دیگه از عوارض کلیوی که در بیماران دیابتی هست، گاهاً دکتر می‌دونه، می‌گن پاپیلری نکروزیس؛ مثلاً یه تیکه از بافت کلیه در اثر نکروز کنده می‌شه، مثل سنگ می‌افته تو مجاری ادراری و انسداد ایجاد می‌کنه.

نکته‌ای که من می‌خوام دکتر مهاجری تأکید کنم اینه که عوارض کلیوی دیابت هم اولش بدون علامته. یعنی تا شما آزمایش ندید، آلبومین رو تو ادرار چک نکنین، اوره کراتینین رو چک نکنین، اصلاً نمی‌فهمین.

خیلی از مریضا وقتی میان درمانگاه کلیه یا یه آزمایش چکاپ می‌ده، می‌بینه ای داد بیداد، اوره کراتینین رفته بالا، کلیه داره پروتئین دفع می‌کنه. پس به خاطر همین، در به‌خصوص تیپ ۲، ما باید تو چکاپ‌هامون عوارض کلیوی رو جستجو کنیم و اگه پیدا کردیم، درمان کنیم.
ایشاالله که هیچ‌وقت دچار عوارض بیماری دیابت نشید.