رتینوپاتی و عوارض چشمی دیابت؛ علائم و راه‌های پیشگیری

بیماری دیابت اگر کنترل نشه، عوارض خیلی زیادی در بدن ما می‌تونه بگذاره. تقریباً هیچ جایی از بدن ما نیست که از معرض عوارض بیماری دیابت بتونه به دور باشه و مشکلی ایجاد نشه، در حالی که کنترل نباشه. عوارضی که در بدن ما می‌ذاره، از بالا که شروع کنیم، می‌تونه که روی چشم ما اثر بذاره و مشکلات خیلی زیادی رو ایجاد بکنه که حالا به تفصیل صحبت خواهیم کرد. بیایم پایین‌تر، می‌تونه رو قلب اثر بذاره.
بیماری دیابت، کسانی که کنترل نشده باشن، مشکلات قلبی عروقی، سکته‌های قلبی، سکته‌های مغزی، نارسایی قلب درشون بیشتره. بیایم پایین‌تر، مشکلات کلیه رو می‌تونه ایجاد بکنه. نارسایی کلیه رو می‌تونه ایجاد بکنه که معمولاً با دفع پروتئین شروع می‌شه و بعد می‌ره به سمت نارسایی کلیه، می‌ره به سمت بیماری دیالیز، پیوند کلیه و مشکلاتی که ایجاد می‌کنه که صحبت خواهیم کرد. از اون بگذریم، می‌تونه باعث زخم پای دیابتی بشه و زخم پای دیابتی می‌تونه منجر به قطع پا بشه، در حالی که کنترل نشه، درمان مناسب صورت نگیره.
شایع‌ترین علت قطع پا، اگر حوادث و تروماها رو کنار بذاریم، امروزه زخم پای دیابتیه. الان که ما در خدمتتون داریم صحبت می‌کنیم، هر ۲۰ ثانیه یک پا به علت دیابت در دنیا داره قطع می‌شه. همه این عوارض قابل کنترل و قابل درمان هستن. یکی دیگه از این عوارض، نوروپتی هست یا درگیری اعصاب پا که معمولاً به صورت گزگز و مرمر خودشو نشون می‌ده. خیلی اذیت‌کننده است و بعد از یه مدتی هم این دردا کاهش پیدا می‌کنه. بیمار فکر می‌کنه خوب شده، در صورتی که اون اعصاب از بین رفته و از حالا به بعد باید حواسش بیشتر به پا باشه.
حالا بریم داخل این عوارض ببینیم اینا چی هست. اولین عارضه که خدمتتون عرض کردم، رتینوپتی هست. آقای دکتر کلباسی، رتینوپتی رو برای ما می‌فرمایین چی هست؟
بله. همیشه ما دکتر وقتی راجع به دیابت حرف می‌زنیم و راجع به عوارض حرف می‌زنیم، خیلی بحث‌مون معیوس‌کننده است. همیشه می‌گیم شایع‌ترین علت کوری، دیابت. شایع‌ترین علت قطع پا بعد تصادفات، دیابت. شایع‌ترین علت دیالیزی شدن آدما، دیابت. ولی بعد از یس به امید می‌رسیم. امید اینه یعنی اگه ما درست دیابتو درمان بکنیم، این عوارض خیلی کم می‌شه و جلوش گرفته می‌شه.
کاری که برنامه دیابت ۳۶۵ انجام می‌ده با آموزش دادن به شما اینکه آقای دکتر می‌گن رتینوپاتی یا درگیری چشمی دیابت یکی از شایع‌ترین عوارض دیابته که خب می‌تونه با عوارض مختلفی باشه. درگیری چشم می‌تونه آب مرواریدهای زودرس باشه، فشار چشم بالا باشه، اختلال یعنی خیلی زود قدرت بینایی ضعیف می‌شه، مریض حالت مگس پرون پیدا می‌کنه، دیگه نمی‌تونه رانندگی بکنه و خیلی روی کیفیت زندگیش اثر می‌ذاره. اونی که ما آقای دکتر خیلی ازش بیشتر می‌ترسیم، درگیری ته چشم یا شبکه است که اگه شما بفرمایید ممنون می‌شم.
همونجور که شما فرمودین، مهم‌ترین عارضه در چشم شبکه است. یعنی عارضه‌ای که دیابت می‌تونه روی چشم بگذاره. ولی قبل از اون می‌تونه باعث آب مروارید بشه. می‌تونه فشار چشم رو بالا ببره که بهش آب سیاه یا گلوکم می‌گیم و در نهایت رتینوپتی یا درگیری شبکه. وقتی درگیری شبکه ایجاد می‌شه، عروق جدید در ته چشم یا اون پرده‌ای که باعث بینایی ما می‌شه. ما تصویری که ما الان داریم می‌بینیم روی پرده‌ای در ته چشم ما می‌افته.
بهش می‌گن شبکه که از طریق اعصاب، از طریق اون پرده که تصویر روش می‌افته به مغز ما منتقل می‌شه و ما می‌تونیم که دید رو داشته باشیم. حالا به علت دیابت، عروق ته چشم افزایش پیدا می‌کنه به خاطر اینکه اکسیژن رسانی کاهش پیدا می‌کنه و این عروق مجبور می‌شن که عروق جدیدی بدن ما به عنوان واکنش دفاعی بسازه برای اینکه اکسیژن رو برسونه به ته چشم.
این عروق جدید که ایجاد می‌شه حالا به علت اینکه یک عروق طبیعی نیستن باعث می‌شن که خون و موادی که داخل خون هست از دیواره عروق رد بشه و بیاد روی شبکه قرار بگیره و این باعث می‌شه که دید ما کاهش پیدا بکنه. آقای دکتر شبکه یک ارگان بسیار حساسه. همین که آقای دکتر می‌گه یه لایه‌ایه که مهم‌ترین نقشو در بینایی داره. حالا فکر کنید تو این لایه یه جاهایی که نباید عروق باشه، عروق جدید غیرعادی به وجود بیاد و این عروق نشتی داشته باشه یا این عروق خودبه‌خود یهو پاره بشه. خیلی از بیماران دیابتی حرف منو می‌فهمن.
یه دفعه می‌گن ما یه چشممون در یه قسمتی قرمز شد. اصلاً دیدمونو تو یه قسمت از دست دادیم. اینا خونریزی‌های ناگهانی اون عروق غیرعادیه. یعنی یه دفعه فرد خونریزی می‌کنه دکتر دیدش خراب می‌شه و بعد خیلی از اینا متأسفانه برنمی‌گرده، پیشرفت می‌کنه و در نهایت منجر به کوری می‌شه. خب این عوارض آدمو نگران می‌کنه. همهمون نگرانیم. آیا می‌شه دکتر از این رتینوپاتی جلوگیری کرد؟
بله کاملاً. علاوه بر این خونریزی حالا من یه نکته رم بگم قبل از اینکه درمان رو بگیم خدمتتون و در خدمت آقای دکتر با هم صحبت بکنیم اینکه حتی شبکه می‌تونه از دیواره پشتی جدا بشه و این کنده شدن باعث می‌شه که دید فرد به طور ناگهانی همونجور که آقای دکتر گفتن یه دفعه از بین بره بگه یه دفعه چشمم نمی‌بینه و دتچمنت رتین رخ بده. حالا چیکار بکنیم؟ ما برای اینکه از این عارضه جلوگیری بکنیم چند تا کار باید انجام بدیم.
اولاً باید قندمونو خوب کنترل بکنیم که مفصل صحبت خواهیم کرد در این برنامه‌ها که چهجوری کنترل بکنیم. آیا با قرص؟ آیا با انسولین؟ آیا با رژیم؟ آیا با همش؟ اینو صحبت خواهیم کرد. فشارمون باید خوب کنترل باشه و علاوه بر همه این‌ها باید مراجعات مکرر چشم‌پزشکی داشته باشیم.
امروزه توصیه می‌شه افرادی که دیابت نوع ۱ دارن بعد از ۵ سال از شروع بیماریشون اولین ویزیت برای بررسی شبکه انجام بشه توسط متخصص چشم و یا فوق تخصص شبکه و بعد از اون هر ۳ تا ۵ سال بنا به درخواستی که پزشک معالج می‌کنه بر اساس اینکه وضعیت چشم فرد به چه صورتی هست و افرادی که دیابت نوع ۲ دارن و تحت درمان داروهای خوراکی هستن توصیه می‌شه از بدو تشخیص یعنی تا اومدن تشخیص دیابت براشون گذاشته شد ما بفرستیم برای بررسی شبکه چون معلوم نیست چند وقته که دیابت دارن از کی شروع شده برخلاف دیابت نوع یک که انقدر پرسر و سر پرسر و صدا هست دقیقاً مشخصه از چه تاریخی شروع می‌شه دیابت نوع ۲ نمی‌دونن الان آقای دکتر شما بهتر از من می‌دونین ۵۰ بیماران دیابت دویی که در کشور ما داریم هنوز خودشون نمی‌دونن دیابت دارن و بعد با عارضه مراجعه می‌کنن با عارضه‌های قلبی چشمی کلیوی و مسائل دیگه من یادمه آقای دکتر مثلاً تو بیمارستان فارابی یادتونه دیگه ما هم کلاس بودیم بخش چشمو که می‌گذروندیم خیلی از کسایی که میومدن مشکل چشمی پیدا کرده بودن تازه اونجا می‌فهمیدن دیابت دارن یعنی انقدر دیابت بی‌سر و صدا بی‌سر و صدا سال‌ها بوده فوقش وقتی از ۱۸۰ ۲۰۰ می‌رفته بالا یه ذره تشنه می‌شده آب می‌خورده زمانی می‌فهمه دیابت داره که چشمه خونریزی کرده یا به قول شما دکلمان شده و دیدش خراب شده برای همینه که می‌گن دیابت بیماری خاموشه برای همینه که می‌گن ما باید بریم سراغش نباید وایسیم تا با عارضه بیاد پیش ما اینکه آقای دکتر می‌گن خیلی مهمه دیابت نوع یک به‌خصوص اوایل که دکتر قند خیلی بالاست از این دکتر چشم به اون دکتر چشم اصلاً نیازی نیست وقتی قند بچه رو کنترل می‌کنی اون اختلال دید حادی که به وجود اومده اصلاً برطرف می‌شه پس دیابت نوع یک بچه‌های کوچیک از همون اول نیاز نیست هی دکتر چشم برن می‌گن ۳ الی ۵ سال بعد از شروع بیماری یا به زمانی که به سن بلوغ می‌رسه می‌گن اینا برن و چشمشونو چک بکنن در مورد نوع ۲ دکتر حرف قشنگی زد یعنی از همون اول که شما می‌فهمین دیابت نوع ۲ دارین چکاپ‌های چشمتونو باید شروع کنیم و درمان‌های خوبی ما داریم برای چشم حتی اگر درگیری چشمی وجود داشته باشه امروزه با استفاده از لیزر لیزرهای پیشرفته با استفاده از داروهایی که به صورت تزریقی در شبکه انجام می‌شه از پیشرفت بیماری می‌شه که جلوگیری کرد و کاهش دید رو به تعویق انداخت.
بنابراین اول ما باید کاری بکنیم که فرد مبتلا به درگیری چشمی نشه به عنوان پیشگیری و اگر فردی حالا درگیر شده چشمش. درمان‌هایی رو انجام بدیم که از پیشرفت این درگیری چشمی بتونیم جلوگیری بکنیم.