عوارض قلبی عروقی دیابت: خطرات پنهان، علائم و راه‌های پیشگیری
چرا عوارض قلبی عروقی دیابت ممکن است بدون درد بروز کنند و چطور می‌توان خطر آن‌ها را کاهش داد؟
در دیابت، آسیب عروق و اعصاب می‌تواند باعث شود مشکلات قلبی بدون درد قفسه سینه یا با نشانه‌هایی مثل تنگی نفس، خستگی و کاهش توان فعالیت بروز کنند. کنترل قند خون، فشار خون، چربی خون، وزن و ترک سیگار از مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر عوارض قلبی عروقی است.
نکات کلیدی این درس
چرا سلامت قلب در دیابت اهمیت زیادی دارد؟
بیماری‌های قلبی عروقی از مهم‌ترین عوارض دیابت هستند و خطر سکته قلبی در افراد مبتلا به دیابت بیشتر از جمعیت عمومی است. به همین دلیل، مراقبت از قلب فقط به زمانی که درد قفسه سینه یا مشکل قلبی مشخصی ایجاد شده محدود نمی‌شود.
کنترل قند خون اهمیت زیادی دارد، اما برای کاهش خطر عوارض قلبی باید عوامل دیگری مثل فشار خون، چربی خون، وزن، مصرف سیگار و سایر عوامل خطر قلبی‌عروقی را نیز جدی گرفت.
چرا مشکل قلبی در دیابت ممکن است پنهان بماند؟
یکی از نکات مهم در افراد مبتلا به دیابت این است که بیماری قلبی همیشه با درد واضح قفسه سینه همراه نیست. بعضی افراد ممکن است با وجود مشکل قلبی، درد معمولی را که انتظار داریم هنگام سکته یا کاهش خون‌رسانی به قلب ایجاد شود، احساس نکنند.
به همین دلیل، حتی اگر دردی در ناحیه قلب خود احساس نکنید، به این معنا نیست که عوارض قلبی وجود ندارند. گاهی تغییرات ظریف در توانایی شما برای انجام فعالیت‌های روزمره می‌توانند از اولین نشانه‌های یک مشکل قلبی باشند.
به چه علائمی باید توجه کرد؟
تغییر نسبت به وضعیت قبلی اهمیت زیادی دارد. برای مثال، اگر مسیری را که قبلاً بدون مشکل پیاده می‌رفتید حالا مجبورید با توقف طی کنید، یا هنگام بالا رفتن از پله‌ها زودتر از گذشته دچار تنگی نفس و خستگی می‌شوید، این تغییر را نادیده نگیرید.
برخی نشانه‌هایی که در این درس به آن‌ها اشاره شد عبارت‌اند از:
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- خستگی زودتر از گذشته
- کاهش توان پیاده‌روی یا بالا رفتن از پله‌ها
- تعریق غیرمعمول
- تپش قلب
- احساس ضعف یا کاهش سطح هوشیاری در موارد شدید
این علائم الزاماً به معنی وجود بیماری قلبی نیستند؛ اما در فرد مبتلا به دیابت، نشانه‌هایی هستند که به جای تجربهٔ درد، می‌توانند شما را از بروز عوارض قلبی آگاه کنند.
چه کسانی باید توجه بیشتری به سلامت قلب داشته باشند؟
وجود عوامل خطر دیگر در کنار دیابت احتمال مشکلات قلبی‌عروقی را افزایش می‌دهد. فشار خون بالا، چربی خون بالا، مصرف سیگار، اضافه‌وزن، سن بالاتر و طولانی‌تر بودن مدت ابتلا به دیابت از جمله مواردی هستند که اهمیت ارزیابی قلبی را بیشتر می‌کنند.
این به آن معنا نیست که هر فرد مبتلا به دیابت الزاماً باید هر سال به متخصص قلب مراجعه کند. نیاز به بررسی و فاصله مراجعات به شرایط فرد، علائم، عوامل خطر و نتیجه ارزیابی‌های قبلی بستگی دارد.
برای کاهش خطر عوارض قلبی عروقی چه می‌توان کرد؟
پیشگیری باید از همان سال‌های ابتدایی دیابت شروع شود، نه زمانی که سکته یا نارسایی قلبی اتفاق افتاده است. کنترل مناسب قند خون از ابتدا می‌تواند در کاهش عوارض سال‌های بعد نقش داشته باشد.
در کنار قند خون، کنترل فشار خون و چربی خون، مدیریت وزن، ترک سیگار و توجه به تغییرات توان جسمی اهمیت زیادی دارند. در بعضی افراد نیز امکان دارد که پزشک بر اساس شرایط و عوامل خطر، درمان دارویی را برای کاهش خطر قلبی‌عروقی لازم بداند.
نکته اصلی این درس این است که در دیابت نباید برای توجه به سلامت قلب منتظر درد قفسهٔ سینه ماند. تغییر در توان فعالیت، تنگی نفس یا خستگی غیرمعمول هم می‌تواند علامتی باشد که نیاز به بررسی دارد.
متن کامل ویدیو
می‌گن که دیابتی از قلبش می‌میره، یعنی شایع‌ترین علت مرگ‌ومیر بیماران دیابتی، بیماری‌های قلبی‌عروقیه. می‌گن وقتی یه دیابتی سکته قلبی می‌کنه، انگار یه آدم معمولی سکته دوم رو کرده. انقدر سکته‌های قلبی در بیماران دیابتی عوارض و تبعات داره. و دیابت جزء فاکتورهای خطر بیماری‌های قلبی‌عروقیه؛ مثل سیگار، مثل فشارخون، مثل چربی خون، مثل استرس. خب، ما سن رو که نمی‌تونیم تغییر بدیم. ما دو تا رفتیم دیگه بالای 50، نمی‌تونیم برگردیم عقب. وزن رو می‌تونیم کنترل کنیم.
برای جلوگیری از عوارض قلبی، باید دیابت رو کنترل کرد. دیابت عوارض خیلی شدیدی روی قلب و عروق داره. آقای دکتر مهاجری، یه توضیحی می‌دین راجع به این؟
بله، همون‌جوری که دکتر گفتن، بیماری‌های قلبی‌عروقی، سکته‌های قلبی، 2 تا 4 برابر در عزیزانی که دیابت دارن نسبت به بقیه افراد جامعه شایع‌تر هست. و خب این قابل پیشگیریه. جزء عوارض دیابت هست که قابل پیشگیری هست و می‌تونیم کنترل کنیم. مشکلی که وجود داره اینه که عزیزانی که دیابت دارن، اگر دچار سکته قلبی بشن، خیلی از اوقات درد سینه پیدا نمی‌کنن. در حالی که یک فرد عادی دچار سکته می‌شه، شدیداً دچار درد قفسه سینه می‌شه. اگر در حال حرکت بوده، سریعاً وایمیسته، می‌شینه، حتی دراز می‌کشه.
ولی بیمار دیابتی ممکنه این علامت رو نداشته باشه و این می‌تونه خطرناک باشه. با مشکل قلبی، به حرکتش ادامه بده، دچار تعریق بشه، دچار تپش قلب بشه، و در نهایت کاهش سطح هوشیاری پیدا بکنه. بنابراین عزیزانی که دیابت طول‌کشیده داشته باشن و همراهش فشار خون بالا، چربی خون بالا هم داشته باشن، حتماً توصیه می‌شه که توسط متخصصین قلب یک بار بررسی بشن، نوار قلب گرفته بشه، اکو بشن، اکوکاردیوگرافی براشون انجام بشه. اگر لازم باشه تست ورزش، و یا اسکن، و یا آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی.
امروزه بحث قلب خیلی پیشرفته شده در علوم پزشکی و خیلی از اوقات تنگی عروق دیگه نیاز به جراحی‌های وسیع نیست. می‌شه که از استنت‌هایی استفاده کرد که رگ رو باز کرد و بیمار به زندگی خودش برگرده.
این یعنی اینکه نباید صبر کنیم بیمار دیابتی قلبش درد بگیره و بعد مراجعه به دکتر قلب بکنه؟ بیمار دیابتی اگر 5 الی 10 سال از بیماریش گذشته و هیچ علامتی هم نداره، باید چکاپ قلبی بکنه. عین تمام عوارض دیگه، مثل چشم، مثل کلیه، مثل پا. قلب خیلی هم مهم‌تره. اگر بیمار دیابتی اخیراً در زندگیش تغییراتی ایجاد شده، مثلاً تا ایستگاه اتوبوس رو پیاده می‌رفته، الان نصف راه کم میاره. باید بشینه، دوباره حرکت کنه، حتی اگه درد نمی‌گیره.
اگه اخیراً از پله‌های خونه‌اش که یه طبقه می‌ره بالا، با میوه داره از پله‌ها می‌ره بالا، توی نیم‌طبقه باید میوه‌ها رو بذاره زمین چون نفسش تنگ می‌شه. اینا همه می‌تونه علائم بیماری قلبی باشه. پس حواسمون جمع باشه. بیماری قلبی بوق نمی‌زنه در دیابتی. می‌تونه آقای دکتر بدون سر و صدا تو خواب، مرگ سادن دث، مرگ ناگهانی ایجاد کنه. نمی‌خوام خیلی بترسونمتون، ولی می‌خوام بهتون آگاهی بدم که از قلبتون باید بترسید و چکاپ‌های کامل بکنید. آقای دکتر، بیمار دیابتی آیا لازمه که سالی یه بار حتماً متخصص قلب ببینتش؟
به طور روتین توصیه نمی‌شه. مثل بقیه عوارض. بیمار دیابتی که اولاً ریسک‌های دیگه رو داره، ریسک فاکتورهای دیگه رو داره، مثل فشار خون، چربی خون، مصرف سیگار، یا این علائمی که دکتر گفتن، یا سنش بالاست، حتماً باید مراجعه بکنه و بر اساس مشکلی که در اون آزمایشات، اون نوار، اون اکو پیدا می‌شه، دفعات بعد رو متخصص قلب تعیین می‌کنه که چه موقعی مراجعه بکنه. اما مثل چشم نیست، مثل فرض کنید بحث کلیه نیست که ما سالانه آزمایش دفع پروتئین می‌دیم یا برای چشم می‌نویسیم.
این‌جوری نیست که هر بیمار دیابتی مجبور باشه سالانه یک بار بره. نکته‌ای که خیلی مهمه، آقای دکتر، امسال هم بودید که در کنگره مادرید مطرح شد: اگر ما دیابت رو خیلی خوب کنترل بکنیم در ابتدا، این تأثیرش می‌مونه برای سال‌های بعد. یعنی خیلی مهمه که در ابتدا دیابت رو بهش توجه بکنیم، قند رو خوب کنترل بکنیم، فشار رو خوب کنترل بکنیم، و بعدش هم دیدن که حتی اگر بعداً خیلی خوب کنترل نشده، اون تأثیری که کنترل قند خون در مراحل ابتدایی داشته نسبت به کسانی که توجه نکردن به بیماریشون، برای سالیان سال.
الان مطالعه‌ای که مطرح شد، 44 سال از مطالعه UKPDS داره می‌گذره و عوارض اون کسانی که خوب قندشون رو کنترل کرده بودن، دیدن بعد از 44 سال هنوز تأثیر کنترل خوب قند خون مونده.
در حالی که این برعکسه. مردم صبر می‌کنن تا بیماری قلبی پیدا بکنن، بعد تازه می‌رن هی دنبال چکاپ و دکتر قلب و اکو و... این درست نیست. از همون اول دیابت، اگه دیابت درست درمان بشه، فشار خون رو 13 رو 8 بمونه، چربی خون... می‌دونی که اکثر دیابتی‌ها باید قرص چربی خون رو بخورن. برخلاف تصور عامه، می‌گن من چربی‌م بالا نیست، برای چی قرص چربی بخورم؟
ما اصلا به این قرص‌های استاتین مثل آتور و رزوواستاتین میگیم قرص قلب؛ یعنی میگیم دیابتی باید از چهل سالگی به بالا قرص چربی رو بخوره برای جلوگیری از عوارض قلبی.
بنابراین بیماری قلبی مهمه؛ نباید صبر بکنیم برسیم به سکته و نارسایی قلب بعد تازه بریم دنبال درمان. در کنار قند باید به فشار، چربی، وزن و همه چیز توجه کنیم.
جدی بگیریم بیماری قلبیمون رو.
تأیید علمی شده
- دکتر سعید کلباسیفوق تخصص غدد و متابولیسم، متخصص بیماری‌های داخلی
- دکتر محمدرضا مهاجری طهرانیفوق تخصص غدد و متابولیسم، متخصص بیماری‌های داخلی
پرسش و دیدگاه