افت قند خون (هیپوگلیسمی)؛ علائم، درمان فوری و پیشگیری

امروز قرار هست راجع به یک عارضه‌ی بسیار مهمِ بیماری دیابت صحبت کنیم، به نام «هایپوگلایسمی» یا افت قند خون. افت قند خون چی هست و چرا اتفاق می‌افته؟ در حالت طبیعی، که فرد دیابتی نیست، وقتی لوزالمعده داره ترشح می‌کنه، یک سری گیرنده‌هایی هست که میزان قند خون رو در لوزالمعده حس می‌کنن و وقتی قند خون پایین میاد، ترشح انسولین متوقف می‌شه.
ولی در فردی که دچار دیابت هست و انسولین رو به صورت دارو از خارج تأمین می‌شه، خارج از بدن تأمین می‌شه، اگر که تناسب وجود نداشته باشه با میزان انسولینی که فرد مصرف می‌کنه یا نه، اصلاً دارو خوراکی استفاده می‌کنه، با داروی خوراکی که فرد داره مصرف می‌کنه و میزان مصرف غذا یا فعالیت بدنی، فرد دچار افت قند خون می‌شه. یعنی اگر شما انسولینتون رو بزنین و یادتون بره که انسولین زدین و غذا نخورید همون موقع، انسولین‌های کوتاه‌حذر به‌خصوص، ممکنه دچار افت قند خون بشین.
یا انسولینتون زیاد باشه برای میزانی که مورد نیاز بدن شما هست، زیادتر از اندازه تجویز شده باشه، خب این ممکنه که دچار افت قند خون بشین. موقع دیگه، زمانی هستش که میزان مواد مصرفی غذایی‌تون کم باشه، یعنی غذا رو کم استفاده بکنین، ممکنه دچار افت قند خون بشین. یا اینکه فعالیت بدنی می‌خواین انجام بدین، مثلاً می‌خواین ورزش کنین و انسولین هم زدین یا دارو هم استفاده کردین، دچار افت قند خون می‌شین. این جور مواقع خودش رو به صورت ضعف و بی‌حالی، تپش قلب، لرزش دست‌ها، عرق کردن شدید خودش رو نشون می‌ده.
بنابراین اگر دچار تعریق شدین، لرزش دست پیدا کردین، دچار ضعف شدین یا گرسنگی شدید پیدا کردین، بدونید که احتمالاً قندتون افتاده و باید یه ماده‌ی شیرین استفاده کنین. ترجیحاً قندتون رو قبلش چک بکنید و یادداشت بکنید که ببینید قندتون چقدر بود تا ما بتونیم دوز انسولینتون رو راحت‌تر تنظیم بکنیم یا داروهای خوراکی رو راحت‌تر بتونیم تنظیم بکنیم.
بنابراین برای جلوگیری از افت قند خون، اولاً توصیه‌مون این هستش که بیماران دیابت نوع یک حتماً باید گلوکومتر داشته باشن، حتماً باید که در روز قندشون رو چک بکنن از ۲ تا ۵ بار. در بعضی از مواقع بیشتر، مثلاً خانم‌های باردار رو ما توصیه‌مون این هست که خیلی بیشتر چک بکنن. ناشتا، قندهای بعد از غذا، ۱ تا ۲ ساعت بعد از غذا چک بشه.
اگر دچار افت قند خون شدین، اون لحظه قندتون رو چک بکنین، یادداشت بکنین و اون جدول قندی که شما برای ما میارین به عنوان یک نقشه‌ی راه هست برای پزشک که بتونه دوز انسولین رو تنظیم بکنه و از افت قند خون و نوسانات قند خون جلوگیری بکنه. کلاً بیمارانی که دچار نوسانات شدید قند خون هستن، احتمال بیماری‌های قلبی عروقی درشون بیشتره.
یعنی اگر دو نفر معدل قندشون یکسان باشه، هموگلوبین A1Cشون یکسان باشه، ولی یکی قنداش خیلی بالا پایین بره ولی یکی نه، به صورت ملایم قنداش تغییر پیدا بکنه، اون فردی که نوساناتش شدیده بیشتر دچار بیماری‌های قلبی عروقی می‌شه، دچار سکته‌های قلبی، سکته‌های مغزی و و و مشکلات دیگه می‌شه. بنابراین ما باید کاری بکنیم که این نوسانات جلوگیری بشه. یکی دیگه از کارهایی که می‌تونید انجام بدهید این هستش که میان‌وعده غذایی استفاده کنید. بیمار دیابت نوع یک به هیچ عنوان وعده غذاییش نباید حذف بشه.
۳ وعده غذای اصلی باید استفاده بکنه و ۳ تا میان‌وعده. یعنی ساعت ۱۰ صبح، ساعت ۴ بعدازظهر و آخر شب قبل از خواب میان‌وعده هست. علاوه بر اون صبحانه، ناهار، شامش هم که استفاده می‌کنه. اگر شما میان‌وعده غذایی استفاده بکنید، احتمال اینکه دچار افت قند خون بشید بسیار کم هست. میان‌وعده غذایی چیه؟ می‌تونه مثلاً به صورت یک واحد میوه باشه. مثلاً یه نارنگی یا یه پرتقال یا یک موز یا یه لقمه نون پنیر یا یه لیوان شیر با یه کیک کوچولو. اینا میان‌وعده‌های غذایی هست که از افت قند خون جلوگیری می‌کنه.
بنابراین در کسی که دیابت داره، اولاً باید که علائم افت قند خون رو بشناسه و ثانیاً کاری بکنه که از افت قند خون جلوگیری بکنه. و نکته آخر این هستش که اگر در دسترس شما هست و تونستین تهیه بکنید، دیابت نوع یک هم دارین و انسولین استفاده می‌کنین، حتماً باید آمپول‌های گلوکاگون رو در منزل داشته باشین. آمپول گلوکاگون چی هست؟
یک سری آمپول‌هایی هست که گاهی اوقات در داروخانه‌ها هست، مخصوصاً داروخانه‌های اصلی، که اگر خدای نکرده فرد دچار افت قند خون شد، حتی دچار کاهش سطح هوشیاری و کما شد، افراد خانواده، دوستان، نزدیکان بلافاصله این آمپول رو تزریق بکنن، بلافاصله قند خون بالا می‌ره، فرد هوشیار می‌شه و بعد می‌تونه یه ماده غذایی شیرین رو استفاده کنه تا خودشو به مرکز درمانی برسونه و از عوارض افت قند خون که اگر طولانی باشه و درمان نشه، می‌تونه عوارض جبران‌ناپذیری در قلب، در مغز بگذاره، می‌تونه جلوگیری بکنه.
اگر علائم افت قند خون رو پیدا کردین به صورت ضعف و بی‌حالی و تپش قلب و تعریق و اینا، بلافاصله ماده غذایی شیرین باید استفاده بکنین. مثلاً چی؟ می‌تونه یه لیوان آب‌میوه باشه، می‌تونه شربت باشه، می‌تونه شکلات باشه یا از مثلاً ژل گلوکز یا موارد مشابه استفاده بکنید تا درمان بشه و بعد داروهاتون تنظیم بشه.