فشار خون در دیابت: معنی عددها و اهمیت اندازه‌گیری

بحث امروزمان آقای دکتر در مورد فشار خون است. خب، همیشه می‌گویند فشار خون یک قاتل خاموش است، Silent Killer، بی‌سروصدا کار خودش را می‌کند و باعث مرگ می‌شود. مثل دیابت که گفتیم بیماری خاموش است، فشار خون حتی بدتر از آن است. می‌خواهم آقای دکتر بفرمایید ارتباط فشار خون و دیابت چیست؟ اصلاً فشار خون چیست؟

در مورد فشار خون، طبیعتاً در درجه اول خیلی وقت‌ها ما کلمه «فشار خون» را به کار می‌بریم، در واقع ساده‌شده «پرفشاری خون» یا «فشار خون بالا» است.

طبیعتاً تمام افراد کره خاکی و هر موجود زنده‌ای باید فشار خون داشته باشد، کما اینکه قند خون باید داشته باشد و در صورت آن نیروی انقباضی قلب و مقاومتی که عروق جلوی قلب ایجاد می‌کنند، یک عددی را فراهم می‌کند که ما این عدد را بهش اصطلاحاً فشار خون می‌گوییم.

فشار خون سیستول و دیاستول هم به این صورت گفته می‌شود. خیلی وقت‌ها می‌گویند فشار خون بزرگه یا فشار خون کوچکه یا فشار خون بالا و فشار خون پایین. محصل زمینه‌ای است که قلب در حداکثر انقباض، خون را از عضلهٔ در واقع بطن چپش خارج می‌کند و بعد در زمانی که این خون دوباره باید برگردد و دریچه را ببندد. این تفاوت این دو تا فشار خون است.

اما نکته این است که ما عددی را برای فشار خون تعریف می‌کنیم. من خیلی وقت‌ها به بیماران عزیز می‌گویم که این برنامه را الان دارند ملاحظه می‌کنند، که فشار خون یک عدد است. خب، ما برای عدد که درمان و برنامه‌ریزی نداریم. ولی این عدد را به این صورت، برای اینکه مبنا داشته باشیم برای حوادث ناشی از بالا بودن فشار خون یا حتی پایین بودن فشار خون، یک معیار یا یک مقصد داشته باشیم که بر آن اساس بیماران را تقسیم‌بندی کنیم. و از همه مهم‌تر، این برنامه برای این است که عزیزان ما خودشان در منزل فشار خون‌هایشان را کنترل بکنند، همان‌طور که قندشان را. مقداری وظیفه قابل توجهش به عهده بیمار و همراهان بیمار هست. بنابراین این عدد را ما تعریف می‌کنیم.

تقسیم‌بندی عددها دو تا نکته مهم دارد که دوست دارم که حتماً خدمتتان در این برنامه عرض بکنم. یکی اینکه ما فشار خون را در معدل ارزیابی می‌کنیم. یعنی هیچ‌وقت نمی‌گوییم که فشار خون مثلاً فرض کنید یک‌بار من اگر عدد بالا یا پایین بود، این نهایتاً سرنوشت فشار خون من است. بنابراین باید معدل فشار خون گرفته بشود. بحثی است که به‌جایش در موردش صحبت خواهیم کرد.

و نکته بسیار بسیار مهم این است که ما فشار خون را با عدد و اندازه‌گیری داخل منزل نباید بر اساس آن دارو مصرف بکنیم. بلکه این دارو باید یک روال مشخص، برنامه‌دار و منظم باشد. بنابراین تقریباً ما هیچ موردی را نداریم که بیمار بر اساس وقتی تحت درمان است، کاملاً دارد کنترل می‌شود فشارش، بر اساس خواسته فردی‌اش یا برداشت‌های شخصی‌اش بیاید و فشار خونش را اندازه بگیرد و بگوید الان این قرص را بخورم و آن قرص را نخورم. چیزی که رایج است. حضرت عالی از آمارها خیلی مطلع هستید. جالب است آقای دکتر که در دنیا یک چیزی فقط حدود ۱۴ درصد کسانی که فشار خونی هستند، به‌طور کامل کنترل فشار خون می‌شوند. ۴۰ درصد افراد که اصلاً متوجه فشار خون نمی‌شوند. نکته جالبی گفتید که بهش اشاره خواهم کرد. یک درصدی فشار خون می‌گیرند ولی درست درمان نمی‌کنند. دارو را می‌گیرند، فشار خون دارند. آن گروهی که خیلی متعبد است به‌اصطلاح و برنامه‌دار است، یک چیزی حدود ۱۴ درصد. پس ما با موضوع ساده‌ای مواجه نیستیم.

یعنی از ۱۰۰ تا بیمار، فقط ۱۴ نفر دارند فشار خون…
۱۰۰ تا بیمار واقعی فشار خون، فشارشان درست کنترل می‌شود.

حالا ان‌شاءالله که این‌قدر امکانات درمان جلو رفته، عزیزانی که می‌شنوند این‌جور فکر نکنند که ما داریم بدی‌ها را می‌گوییم، برعکس.
نه، امید می‌دهیم.

بله، امید می‌دهیم و شرایطی ایجاد می‌کنیم که عزیزان بدانند چطور می‌شود با این بیماری‌ها مقابله کرد و خوب هم مقابله کرد و موفق هم بود در مقابل بیماری و برای بیماری هم برنامه‌ریزی داشته باشند. این می‌شود موضوع اصلی. حالا فشار خون نکته‌اش این است که شایع‌ترین علامتش بی‌علامتی است. خب، این موضوع خیلی خطیری است. خیلی از افراد می‌گویند آقای دکتر یا خانم دکتر، همکاران ما می‌گویند که نه، ما این‌جوری نیستیم. ما اتفاقاً فشار خون تا متوجه فشار می‌رود بالا، مثلاً علامت سردرد پیدا می‌کنیم یا متوجه می‌شویم، برافروخته می‌شویم. آمدند این‌ها را، این گروه از افراد را بررسی کردند در طول یک دوره، مثلاً ۲۴ ساعته، یک هفتگی، بیمار فرض بکنید ۷ بار، ۸ بار متوجه آن حالت می‌شود. خب، این بیمار که هزار بار در روز فشارش را نمی‌گیرد، روی مانیتور دائم که نیست. ولی همین افراد دو تا سه برابر این میزانی که متوجه می‌شوند، فشار بالا پیدا می‌کنند، بدون علامت. بنابراین افراد به هیچ وجه، یکی از پیام‌های امروز من در این برنامه این باشد که به هیچ وجه بر اساس حال عمومی‌شان که خوب است یا تغییر پیدا کرده یا نکرده، داروها را تنظیم نکنند و برنامه فشار خونشان را نبرند جلو.

ما یک فشار خون نرمال داریم، یک فشار خون بالای نرمال داریم، یک فشار خون دلخواه داریم که من کلمه دلخواه را برایش به کار بردم که یک‌خرده آسان‌تر است. فشار خون دلخواه یعنی ایده‌آل‌ترین حالت فشار خون این است که معدل ما ۱۲ یا پایین‌تر و در حدود ۷.۵ تا ۸ باشد.

یعنی فشار بالا یا سیستول ۱۲، فشار پایین ۷.۵ تا ۸ باشد.

ولی تا ۱۴ جا به ما می‌دهد که ۱۳ را می‌گوییم نرمال، یعنی دلخواه پایین‌تر از نرمال است. نرمال است و به مرز ۱۴ را می‌گوییم High Normal، یعنی نرمال بالا. آن‌جاست که این سوئیچ مراقبت‌ها شروع می‌شود و افراد برنامه‌دار می‌شوند برای اینکه تقسیم‌بندی کنند.

اجازه بدهید این جمله را عرض بکنم می‌ترسم یادم برود. ما در گذشته آقای دکتر، حضرت عالی خیلی بهش واقف بودید، ما برنامه با هم زیاد داشتیم در درمان بیماران. ما می‌گفتیم که افرادی که دچار به‌اصطلاح فشار خون می‌شوند، همه باید دارو بخورند یا نه. عزیزانی که این برنامه را دارند می‌بینند، خب طبیعتاً می‌گویند که خب همش دارو، همش دارو. نمی‌شود یک راهی داشته باشد که دارو نخوریم یا کم بخوریم…