علت و نشانه‌های اولیه دیابت نوع یک و زمان مراجعه

دیابت انواع مختلفی داره. یکی از انواع دیابت، دیابت نوع ۱ه. قدیم به این دیابت می‌گفتن دیابت کودکی و نوجوانی. خب، چون بیشتر این سن رو درگیر می‌کرد. البته امروز می‌دونیم که دیابت نوع ۱ در هر سنی ممکنه ایجاد بشه و افراد بالغ هم ممکنه مبتلا به این دیابت بشن. خصوصیت این دیابت اینه که در حقیقت در این نوع دیابت، لوزالمعده فرد به کل از کار افتاده و سلول‌های انسولین‌ساز دیگه انسولین ترشح نمی‌کنن. بنابراین علائم بسیار پرسر و صدا و با شدت بالا ایجاد می‌شه. ببینید، دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنیه.
بیماری خودایمنی یعنی چی؟ توی بدن ما در حقیقت یک سیستم دفاعی وجود داره که گلوکول‌های سفید بدن ما هستن. وقتی در حقیقت مهاجمی به بدن ما وارد می‌شه، مثل باکتری‌ها، مثل قارچ‌ها، مثل ویروس‌ها، سیستم دفاعی بدن شروع می‌کنه حمله کردن به این‌ها و این‌ها رو از بین می‌بره. گاهاً متأسفانه سیستم دفاعی بدن ما دچار مشکل می‌شه. یعنی به جای اینکه بیاد به این باکتری‌ها و ویروس‌ها حمله کنه، اشتباهاً به سلول‌های خودی بدن حمله می‌کنه. حالتی که ما بهش می‌گیم بیماری خودایمنی. در دیابت نوع ۱ هم همچین اتفاقی می‌افته.
گلوکول‌های سفید ما اشتباهاً، متأسفانه، به سلول‌های انسولین‌ساز لوزالمعده ما حمله می‌کنن و اون‌ها رو از بین می‌برن. و این اتفاق در مدت کوتاهی ایجاد می‌شه. گاهاً ظرف چند هفته و چند ماه ما این مشکل رو داریم و سلول‌های بدن انسولین نمی‌سازن. دیابت نوع ۱ معمولاً چند مرحله رو طی می‌کنه. در مرحله اول، وقتی سیستم ایمنی حمله می‌کنه، آنتی‌بادی‌هایی در خون ما تشکیل می‌شه. این آنتی‌بادی‌ها در خون قابل اندازه‌گیری هستن ولی هنوز اتفاقی برای بدن نیفتاده.
چون تعداد سلول‌های لوزالمعده که انسولین می‌سازن اندکی کم شده. بنابراین علائمی از دیابت وجود نداره. حمله سیستم ایمنی به بدن به صورت پله‌کانی صورت می‌گیره. یعنی یه حمله میاد، یه تعدادی از سلول‌ها کم می‌شن، حمله متوقف می‌شه و بعد مدتی دوباره این حمله شروع می‌شه. زمانی که تعداد سلول‌های ما به حدی کم شد که انسولین کافی تو بدن ما ترشح نمی‌شه، اون زمانیه که علائم دیابت شروع می‌شه که حالا راجع بهش صحبت خواهیم کرد. از این به بعد چند تا اتفاق رو ما ممکنه شاهد باشیم.
گاهاً این سلول‌هایی که در حقیقت از بین رفتن، ممکنه یه تعدادی‌شون از دست سیستم ایمنی یه مدتی در امان بمانن و یه مدتی ترشح انسولین رو داشته باشن. یعنی وقتی ما انسولین رو شروع می‌کنیم، یک مدتی اون ریزرو انسولین باقی می‌مونه و نیاز بدن بچه به انسولین کم می‌شه. که در این زمان ما می‌گیم بچه به هانیمون رفته یا دوره محصل دیابتیه. گاهاً حتی ممکنه چند ماه اصلاً نیازی به تزریق انسولین وجود نداشته باشه. ولی این دوره هانیمون گذراست.
بعد از یه مدتی از بین می‌ره و بدن دیگه انسولین نمی‌سازه و بدن بچه کاملاً وابسته به انسولین می‌شه. حالا برای اینکه علائم دیابت رو بشناسیم، باید یه مقداری بدونیم که اصلاً قند و انسولین تو بدن ما چی کار می‌کنن. وقتی صحبت از قند می‌شه، خیلی از افراد جامعه تصورشون بر اینه حتی دیابتیا که قند یه ماده مضر بر بدنه. نه. قند سوخت اصلی بدن ماست و سلول‌های بدن ما بدون قند نمی‌تونن کار کنن. قند برای بدن ما درست مثل بنزینه برای ماشین.
همون‌طوری که بنزین بدون ماشین بدون بنزین حرکت نمی‌کنه، بدن ما هم بدون قند قدرتی برای انجام هیچ کاری نداره. و باید اینو بدونیم. منتها داستان از این قراره: وقتی ما مواد غذایی مختلف رو استفاده می‌کنیم که حاوی قند هستن، به خصوص مواد نشاسته‌ای، این‌ها در روده ما شکسته می‌شن و به قند ساده تبدیل می‌شن. قند وقتی می‌خواد وارد سلول‌های بدن ما بشه، نمی‌تونه. چون درِ سلول‌های بدن به روی قند بسته‌ست. نیاز به کلیدی هست که این در رو باز کنه و اون کلید انسولینه.
یعنی در حقیقت لوزالمعده ما مثل یک کارخونه‌ایه که کلید می‌سازه تا قندها رو وارد سلول بکنه. وقتی این کلید وجود نداره، قندها وارد سلول نمی‌شن و توی خون ما باقی می‌مونن. خب ما موقعی که غذا می‌خوریم، قند به این صورت به سلول‌های بدن ما می‌رسه. موقعی که غذا نمی‌خوریم چه اتفاقی می‌افته؟ خداوند در بدن ما یه سیستم انبارداری درست کرده. یعنی موقعی که ما غذا استفاده می‌کنیم، تمام این قند به سلول‌های بدن ما نمی‌رسه. قسمتی از این قند در داخل انبار بدن ذخیره می‌شه که اون انبار جایی نیست جز کبد ما.
اما جالبه که برای ورود قند به این انبار هم باز نیاز به کلیدی به اسم انسولینه. پس خلاصه می‌گیم وقتی غذا می‌خوریم، مقداری از قند وارد سلول‌های بدن ما می‌شه برای مصرف و مقداری وارد سلول‌های کبد می‌شه برای ذخیره شدن در بین وعده‌های غذا یا زمان خواب. هر دو تای این روند نیاز به انسولین داره. حالا اگه انسولین نباشه، این قندهایی که ما مصرف کردیم جایی برای ورود نداره. یعنی نه می‌تونه وارد سلول‌های ما بشه، نه وارد کبد ما بشه و ذخیره بشه. در خون انباشته می‌شه و قند خون ما می‌ره بالا.
این قندی که تا حالا برای بدن ما خیلی خوب بود، حالا مازادش برای بدن می‌شه مضر. قند بالا می‌تونه به بدن آسیب بزنه. بنابراین بدن سعی می‌کنه به یه نحوی از دست این قند بالا رهایی پیدا کنه. ساده‌ترین راهی که برای این کار وجود داره اینه که در حقیقت قند میاد از راه ادرار دفع می‌شه. یعنی قندی که تا حالا تو ادرار نبوده وارد ادرار می‌شه. و تمام علائم دیابت از اینجا شروع می‌شه: زمانی که قند وارد ادرار شد.
قندی که وارد ادرار می‌شه به تنهایی نمی‌تونه وارد ادرار بشه و همراه خودش یه مقادیر زیادی از آب و نمک رو هم وارد ادرار می‌کنه. و همین‌جاست که اولین نشانه دیابت ظاهر می‌شه. یعنی پر ادراری. معمولاً به این صورته که بچه‌ای که مثلاً در طول شب برای ادرار کردن از خواب بلند نمی‌شده، چندین بار برای ادرار کردن از خواب بیدار می‌شه. یا تو بچه‌های کوچیک که این‌ها دیگه خشک شده بودن، شب ادراری نداشتن، پدر و مادر متوجه می‌شن که بچه‌های کوچیک شب ادراری پیدا کردن. صبح که از خواب بیدار می‌شن، بسترشون خیسه.
و این نشونه شب ادراریه که برای این بچه اتفاق افتاده.
ما نگین رو از ۲ سالگی متوجه شدیم دیابت داره. این بودش که وقتی بچه زبون باز کرد، تونست حرف بزنه، یکسره همش می‌گفت آب می‌خوام. و یک ذره همه‌مون به این شک کردیم که چرا بچه ۲ ساله باید انقدر آب بخواد یا مثلاً نیاز به سرویس بهداشتی داشته باشه. بعد توی همون ۲ سالگی آزمایش دادیم. همون روزی که آزمایش دادیم، مثلاً قندشون ۵۰۰ بود.
خیلی کم شده.
مثلاً فکر کنم ۳ هفته این‌ها بچه اذیت بود کلاً. یکسره هی آب می‌خورد، بعد دستشویی می‌رفت. از اون موقع فهمیدیم که مثلاً پس ممکنه مشکل داشته باشه.
مسئله بعدی یا علائم دوم بعد از پر ادراری، مسئله پرنوشیه. چرا؟ چون وقتی پر ادراری اتفاق می‌افته، آب بدن از دست می‌ره. دو سوم بدن ما از آب تشکیل شده. و از دست دادن آب بدن برای بدن ما خوب نیست. بنابراین مکانیسم‌هایی به راه می‌افته که این آب از دست رفته رو جبران کنه. یکیش اینه که مثلاً ترشحات بزاق کم می‌شه، ترشحات اشک کم می‌شه، ترشحات عرق کم می‌شه، پوست خشک ایجاد می‌شه، دهان خشک ایجاد می‌شه. ولی مهم‌ترین مکانیسمی که ایجاد می‌شه اینه که در حقیقت احساس تشنگی در ما ایجاد می‌شه.
مغز احساس تشنگی رو بالا می‌بره و نیاز به نوشیدن آب رو بالا می‌بره. بنابراین تشنگی مفرد در فرد ایجاد می‌شه. هرچقدر آب و مایعات مصرف می‌کنه، اون تشنگی متأسفانه برطرف نمی‌شه. بنابراین علائم با پر ادراری، پرنوشی شروع شد. و بالاخره علامت سوم که پرخوریه. چرا؟ چون گفتیم بدن می‌خواد از قند استفاده کنه. سوخت بدن قنده. ولی متأسفانه چون انسولین نیست، نمی‌تونه از این سوخت استفاده کنه. و در حقیقت سلول‌های گرسنه مرتب به مغز پیام می‌دن که ما نیاز به قند داریم. بنابراین مغز هم به ما دستور می‌ده که بریم بخوریم.
پرخوری ایجاد می‌شه. پرنوشی، پر ادراری و پرخوری از سه تا نشانه‌های تیپیک دیابت نوع ۱ه که به سرعت ایجاد می‌شه.
یه تایمی توی بین ۷ تا ۸ سالگی نگاه داره لاغر می‌شه. یعنی اصلاً داشتیم مثلاً همین‌طوری داشتیم بازی می‌کردیم تو بازی‌ها، فهمیدیم مثلاً که نگار داره هی لاغرتر می‌شه، داره مثل نگین می‌شه. بعد یهویی به ذهنمون رسید که حالا یه آزمایش بدیم، شاید مثلاً نگارم مشکل دیگه داشته باشه اصلاً. آزمایش که دادیم دیدیم که خب بله، نگارم دیابت داره و...
من هر ماه چک می‌کردم. ۲ ماه وزن یاسمن ثابت موند. بعد به دکترش که گفتم که خب چرا وزن یاسمن؟ خب بچه باید هی وزنش بره بالا دیگه. هر ماه حداقل ۳۰۰ گرم، ۵۰۰ گرم باید وزنش بره بالا. به دکترش که گفتم گفت که خب تقویتی بهش بده. حالا چند تا تقویتی معرفی کرد و بهش دادیم و ماه بعد دیدم که ۵۰۰ گرم کم کرده. اضافه که نکرد هیچی، ۵۰۰ گرم کم کرد. مجدداً به دکترش مراجعه کردم. گفتن که خب بچه داره قد می‌کشه، حالا طبیعیه. توی همون حین خب یاسی کم‌کم پرنوشی و پر ادراری گرفت.
خیلی به شدت پشت هم آب می‌خواست و سریعاً باید دستشویی می‌رفت. خب من این چیزها توی ذهنم یه خرده از نظر اینکه شنیده بودم کسی که دیابت می‌گیره پرنوشی و پر ادراری رو داره، این توی ذهنم بود. یه جرقه کوچیک خورد ولی خب پیش خودم گفتم خب بچه که دیابت نمی‌گیره. ولی با این حال پیش دکتر بردمش. دکتر برگشت گفت که خانم مگه یزیدی؟ بچه تشنه‌اش می‌شه خب بهش آب بده.
مسئله بعدی اینه که وقتی بدن ما نمی‌تونه قند بسوزونه، شروع می‌کنه به چربی‌سوزی. چربی‌ها به طور نرمال برای بدن ما سوخت خوبی نیستن. و سوخته شدن چربی‌ها در بدن، تولید مواد زائد و سمی می‌کنه که اصطلاحاً ما بهش می‌گیم کتون. کتون‌ها چی هستن؟ اگه یه مثال ساده برای شما بزنیم، همین استونه که در خانه استفاده می‌شه برای پاک کردن لاک، در حقیقت استونه که یک ماده اسیدیه. همه‌مون شنیدیم که مثلاً اگه بچه کوچیکی به اشتباه استون رو بنوشه، به جای آب، در حقیقت باعث اسیدی شدن خونش می‌شه و خطرناک و کشنده‌ست.
همین اسیدها، کتون‌ها، در خون بچه دیابتی ایجاد می‌شه در اثر سوخته شدن ناقص چربی‌ها. و این خون رو اسیدی می‌کنه. اسیدی شدن خون باعث علائمی می‌شه. به این صورت که فرد یواش یواش هوشیاریش رو کم می‌کنه. ممکنه دل‌دردهای شدید ایجاد بکنه که گاهاً دیدیم در بعضی‌ها متأسفانه به اشتباه به آپاندیس در حقیقت ربط داده می‌شه و به عنوان بچه به عنوان آپاندیسیت عمل می‌شه که متوجه می‌شن مشکلی در این زمینه وجود نداره. و بچه رو می‌بره به شرایطی که ما بهش می‌گیم کتواسیدوز دیابتی.
یعنی خون اسیدی شده و علت ایجاد این اسیدی شدن خون، همون کتون‌هایی که در خون ایجاد شده. که متأسفانه اگر دیر تشخیص داده بشه، ممکنه باعث بستری شدن بچه و حتی خدای نکرده مرگ بشه. پس من خواهش می‌کنم این علائم رو همیشه به خاطر بسپاریم: پرنوشی، پر ادراری، پرخوری بچه. و اگر شدیدتر بشه، احساس بی‌حالی و ضعفی که در بچه ایجاد می‌شه، حالت تهوع ممکنه ایجاد کنه. از نشانه‌های دیابت ممکنه باشه.
و اگر هر کودکی این علائم رو پیدا کرد، سریعاً باید قند خونش چک بشه و متوجه باشیم که دیابت نوع ۱ علائمش بسیار شدید می‌ره جلو. و اگر درمان به موقع صورت نگیره، متأسفانه اون دیکه‌ی کتواسیدوز دیابتی و نهایتاً ممکنه مرگ رو برای بچه دیابتی ایجاد بکنه.