چکاپ دیابت شامل چه مواردی است و هر چند وقت انجام می‌شود؟

استاندارد چکاپ در بیماران دیابتی به چه صورتی باید باشه؟ هم در دیابت نوع ۱، هم در دیابت نوع ۲.

ببینید، یک فرد دیابتی ممکنه که در کلینیک‌ها و در مطب‌ها فرصت نشه که این‌ها براش توضیح داده بشه. و هدف این برنامه‌ها و این آموزش‌ها این هستش که خود بیمار به عنوان مدیر درمان خودش باشه. و امروزه فرد بیمار در تیم ارائه‌دهنده‌ی خدمت برای بیماران دیابتی، خودش قرار می‌گیره. خیلی از اوقات ممکنه نظر خودش رو بخوایم که مثلاً چه موقعی دوست داری از چه نوع انسولینی؟ و ما به عنوان مشاور بهش کمک بکنیم.

یکی از اون مواردی که بیماران باید دقت بکنن، بیماران دیابتی نوع ۲ از بدو تشخیص بیماری دیابت نوع ۲، باید بررسی چشم‌پزشکی براشون انجام بشه. شبکیه باید که دیده بشه توسط فوق‌تخصص شبکیه یا متخصص چشم که آیا دیابت عارضه داده یا نه. در بدو تشخیص. چون زمان شروع دیابت مشخص نیست که از چند سال قبل فرد دیابتی بوده.

ولی در دیابت نوع ۱ که خیلی پر سر و صدا هست و زمان شروعش کاملاً مشخصه، توصیه این هستش که بعد از ۵ سال یک بار چشم بیمار بررسی بشه. و اگر طبیعی باشه، سالانه این بررسی تکرار بشه. اگر لازم باشه، ممکنه دفعاتش کوتاه‌تر باشه، مثلاً هر ۶ ماه یک بار، توسط متخصص چشم، شبکیه بیمار مورد ارزیابی قرار بگیره.

دومین کاری که بیمار دیابتی باید انجام بده، بررسی کلیه هست. یعنی از نظر دفع پروتئین یا آلبومین. که ما معمولاً در آزمایشاتمون سالانه یک بار این رو درخواست می‌کنیم که ببینیم دفع پروتئین در بیمار چقدر هست. اگر دفع پروتئین به عنوان یک عارضه دیابت شروع شده باشه، می‌تونیم با داروهایی که در دسترس داریم ازش جلوگیری بکنیم. چون اگر دفع پروتئین یا آلبومین ادامه پیدا بکنه، فرد رو می‌بره به سمت نارسایی کلیه، می‌بره به سمت دیالیز و پیوند کلیه. بنابراین دومین کار این هستش که سالانه از نظر دفع پروتئین، از طریق آزمایش ادرار این ارزیابی صورت بگیره. حالا ممکنه یه ادرار ۲۴ ساعته برای فرد درخواست بکنیم که در آزمایشگاه بره چک بکنه. یا یک نمونه رندم ادرار هم برای این کار کفایت می‌کنه و می‌تونه به ما نشون بده که دفع پروتئین دارد یا ندارد.

سومین کار، بررسی قلبی عروقی هست که بیمار دیابتی باید که انجام بده. البته در کسانی که دیابت طول کشیده دارن، در کسانی که دیابت نوع ۲، سن بالا، کسانی که سیگار مصرف می‌کنن یا فشار خون بالا، چربی خون بالا، دفع پروتئین در ادرار دارن، این‌ها ریسک بیماری قلبی رو همه زیاد می‌کنه. این‌ها رو حتماً باید بفرستیم متخصص قلب ببینه، ارزیابی بکنه، بررسی قلبی بکنه. چون خیلی از اوقات بیمار دیابتی اصلاً ممکنه درد سینه نداشته باشن، علامت نداشته باشن، اما با نوار قلبی، با اکو، با آنژیو مشخص بشه، با اسکن مشخص بشه. بنابراین یکی از اون کارها بررسی قلبی هست. نه برای همه، نه برای همه بیمار دیابتی. برای کسانی که سنشون بالاتر هست، سابقه دیابتشون طولانی‌تر هست و ریسک مشکلات قلبی عروقی درشون بیشتر هست.

چهارمین بررسی که در بیماران دیابتی باید صورت بگیره، بررسی دندان‌پزشکی هست. بیماران دیابتی مستعد پوسیدگی دندان هستن و از دست دادن دندون‌ها در بیمار دیابتی شایع‌تر هست. خود دندان‌هایی که مشکل داشته باشن، پوسیده باشن هم با قند خون بالا ارتباط دارن. یعنی یک رابطه دوطرفه هست. بنابراین توصیه‌مون این هست که عزیزانی که دیابت دارن، مرتب تحت نظر دندان‌پزشکان بررسی دندانی براشون صورت بگیره. اگر پوسیدگی دارن، ترمیم بشه و کارهای لازم از نظر بهداشت دهان و دندان حتماً باید که صورت بگیره که مشکلاتی رو برای فرد ایجاد نکنه.

بررسی بعدی، بررسی پا هست در عزیزانی که دیابت دارن. حالا بررسی عروقی پا رو ممکنه که ما در مطب‌ها انجام بدیم. فشار پا، جریان خون پا، بررسی حسی و کارهای دیگه که صورت می‌گیره. ولی خود فرد هم مرتب باید که ارزیابی پاش رو انجام بده، ببینه مشکلی داشت، مراجعه بکنه.
اگر زخم شد، مراجعه بکنه. که در یک کلاسی، در یک جلسه‌ای به صورت کامل زخم پای دیابتی رو تو این برنامه توضیح دادیم. می‌تونید که به اونجا مراجعه بکنید.

از نظر آزمایشگاهی، بیمار دیابتی چند وقت یه دفعه باید بره آزمایشگاه؟
بستگی داره. بستگی داره که قندش کنترل باشد یا نباشد. اگر قند بیمار کنترل نباشه، توصیه‌مون این هستش که مرتب هر ۳ ماه یه دفعه بررسی آزمایشگاهی صورت بگیره. هموگلوبین A1c انجام بشه.
اگر که به هدف و اون گول هموگلوبین A1c رسیدیم و بیمار کنترله، داروهاش تثبیت شده، انسولینش تثبیت شده، می‌شه این فاصله رو طولانی‌تر کرد. مثلاً هر ۴ ماه یه دفعه یا هر ۶ ماه یه دفعه انجام بشه. و گاهی به ندرت هم ممکنه که سالی یک بار. اما اون کنترل قند خون در منزل رو نباید فراموش بکنه، با دستگاه‌های گلوکومتر. و در هر مراجعه که به خدمت همکاران پزشک ما می‌رسه، اون جدول قند خونش رو با خودش ببره. چون بر اساس اون داروها تنظیم می‌شه: قند خون ناشتا، قند خون بعد از غذا.

و در نهایت اینکه هر چند وقت یک بار ما به متخصص داخلی یا فوق‌تخصص غدد یا پزشک دیابت مراجعه بکنیم. این هم بستگی به میزان وضعیت کنترل دیابت‌مون داره. اگر دیابت ما کنترل نیست، ممکنه که هر ۲ ماه، ۳ ماه یه دفعه لازم باشه که شما مراجعه داشته باشین. وقتی کنترل شد، می‌تونیم فاصله رو طولانی‌تر بکنیم.

با این دستورالعمل، یعنی بررسی قلبی، بررسی چشم، بررسی کلیه، بررسی پا و کنترل فشار خون، کنترل چربی خون که در آزمایشگاه‌ها فشار و عمدتاً چربی خون و عملکرد کلیه کراتینین صورت می‌گیره، می‌تونیم بگیم که استاندارد مدیریت درمان دیابت رو رعایت کردیم.