دیابت و سکته مغزی؛ آیا دیابت خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهد؟

دیابت می‌تواند بر بسیاری از ارگان‌های بدن تاثیر بگذارد. یکی از عوارض دیابت، سکته مغزی دیابتی است. سکته مغزی دیابتی اگرچه کم‌تر مورد اشاره قرار می‌گیرد، اما یکی از عوارض مهم و خطرناک دیابت محسوب می‌شود.

دیابت چه تاثیری بر سکته مغزی دارد؟

سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که یکی از رگ‌های خونی که وظیفه رساندن اکسیژن به مغز را بر عهده دارد، دچار آسیب یا انسداد شود. اگر جریان خون بیش از ۳ تا ۴ دقیقه قطع شود، سلول‌های آن بخش از مغز شروع به مردن می‌کنند.

به طور کلی، سکته مغزی به سه نوع تقسیم می‌شود:

• سکته هموراژیک (Hemorrhagic stroke): ناشی از پارگی یک شریان در مغز.
• سکته ایسکمیک (Ischemic stroke): ناشی از انسداد یک شریان در مغز.
• حمله ایسکمیک گذرا (Transient Ischemic Attack): زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به مغز برای مدت کوتاهی مسدود می‌شود.

دیابت می‌تواند روند واکنش بدن به سکته مغزی را دشوارتر کند. به‌طور طبیعی، اگر یک شریان مسدود شود، سایر رگ‌های خونی می‌توانند به عنوان مسیر جایگزین برای تأمین اکسیژن عمل کنند. اما در افراد دیابتی، این رگ‌ها ممکن است به دلیل تصلب شرایین (آترواسکلروز) سفت یا با پلاک مسدود شده باشند. این وضعیت مانع رسیدن جریان خون کافی به مغز می‌شود و خطر بروز آسیب‌های شدید ناشی از سکته مغزی را افزایش می‌دهد.

این وضعیت در صورت عدم درمان سریع، ممکن است به آسیب دائمی یا مرگ سلول‌های مغزی منجر گردد.

چه عواملی منجر به سکته مغزی می‌شوند؟

عوامل متعددی می‌توانند به طور کلی، خطر ابتلا به سکته مغزی را افزایش دهند. برخی از این عوامل به شرایط پزشکی مرتبط هستند و برخی دیگر به سبک زندگی.

عوامل پزشکی موثر بر افزایش ریسک سکته مغزی:

• دیابت
• فشار خون بالا
• فیبریلاسیون دهلیزی (نامنظم بودن ضربان قلب)
• مشکلات انعقاد خون
• کلسترول بالا
• بیماری کم‌خونی داسی‌شکل (Sickle Cell Disease)
• مشکلات گردش خون
• بیماری شریان کاروتید (تنگی یا گرفتگی شریان گردن)
• سابقه حمله قلبی، سکته مغزی یا TIA (حمله ایسکمیک گذرا)
• چاقی
• افزایش سن (اگرچه سکته مغزی می‌تواند در هر سنی رخ دهد)
• سابقه خانوادگی سکته مغزی
• زنان (مطالعات نشان داده‌اند زنان در برخی شرایط بیشتر در معرض خطر سکته مغزی هستند)

بسیاری از افراد مبتلا به دیابت هم‌زمان با مشکلاتی مثل چاقی یا بیماری‌های قلبی‌عروقی مواجه‌اند، که همین موضوع ریسک سکته مغزی را چند برابر می‌کند.

عوامل سبک زندگی که می‌توانند خطر سکته را بالا ببرند:

• رژیم غذایی ناسالم و تغذیه نامناسب
• کم‌تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی کافی
• مصرف دخانیات یا سیگار کشیدن
• مصرف بیش از حد الکل

علائم و نشانه‌های سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی یک وضعیت اورژانسی است؛ چه فرد مبتلا به دیابت باشد و چه نباشد. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر در خود یا اطرافیانتان، باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید:

• بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در صورت، بازو یا پا (به‌ویژه در یک سمت بدن)
• مشکل در صحبت کردن یا درک کلمات و جملات ساده
• تاری دید ناگهانی یا کاهش شدید بینایی در یک یا هر دو چشم
• دشواری ناگهانی در بلع
• سرگیجه، از دست دادن تعادل یا ناهماهنگی حرکات
• بیهوشی کوتاه‌مدت
• ناتوانی ناگهانی در حرکت دادن بخشی از بدن (فلج)
• سردرد شدید، ناگهانی و غیرقابل توضیح

این علائم می‌توانند به‌طور ناگهانی بروز کنند و نشان‌دهنده یک سکته در حال وقوع باشند. در چنین شرایطی هر دقیقه اهمیت دارد، زیرا تأخیر در درمان می‌تواند منجر به آسیب دائمی سلول‌های مغزی یا حتی مرگ شود.

اگر احتمال داده شود که فردی دچار سکته مغزی شده است، پزشک یا تیم درمان معمولاً اقدامات زیر را انجام می‌دهند:

• بررسی حرکت عضلات صورت، بازوها و پاها برای شناسایی ضعف یا فلج احتمالی.
• ارزیابی وضعیت ذهنی و توانایی تفکر با پرسیدن سؤالات ساده یا درخواست توضیح درباره یک تصویر یا شیء.
• تجویز آزمایش‌های تصویربرداری از مغز، مانند سی‌تی‌اسکن (CT scan) یا ام‌آر‌آی (MRI)، برای تشخیص نوع و محل سکته.
• انجام آزمایش‌های دیگر برای بررسی قلب (الکتروکاردیوگرام یا ECG) یا رگ‌های خونی (سونوگرافی یا آنژیوگرافی).

این روش‌ها کمک می‌کنند پزشک علت سکته، شدت آن و بهترین روش درمانی را به سرعت تشخیص دهد.

درمان سکته مغزی

نوع درمان سکته مغزی بستگی به نوع سکته دارد و در هر کدام رویکرد متفاوتی پیش گرفته می‌شود:

۱. سکته ایسکمیک (ناشی از گرفتگی عروق)

درمان این نوع سکته معمولاً شامل موارد زیر است:

• داروهای حل‌کننده لخته برای باز کردن انسداد رگ‌ها
• داروهای رقیق‌کننده خون مانند آسپرین
• درمان دارویی برای پیشگیری از تشنج در صورت لزوم
• جراحی در برخی موارد برای برداشتن لخته یا کارگذاری استنت
• تمرینات و توانبخشی (گفتاردرمانی، فیزیوتراپی) برای بازگرداندن توانایی‌های از دست‌رفته

۲. سکته هموراژیک (ناشی از خونریزی در مغز)

درمان این نوع سکته بر کنترل خونریزی و فشار داخل مغز متمرکز است:

• کنترل فشار خون و فشار داخل مغز
• داروهای انعقاددهنده برای کاهش خونریزی
• درمان دارویی در صورت بروز تشنج یا صرع
• جراحی در برخی موارد برای ترمیم عروق یا کاهش خونریزی
• مراقبت‌های پرستاری و توانبخشی پس از مرحله حاد

۳. حمله ایسکمیک گذرا یا سکته خفیف (TIA)

حمله ایسمیک گذرا به نوعی، هشدار سکته مغزی محسوب می‌شود. بنابراین این نوع سکته باید بسیار جدی گرفته شده و اقدامات پیشگیرانه را آعاز کرد. برای TIA درمان خاصی وجود ندارد، اما پیشگیری از سکته اصلی بسیار حیاتی است؛ زیرا ۲۰٪ افراد طی ۳ ماه بعد دچار سکته کامل می‌شوند و نیمی از این موارد در دو روز اول رخ می‌دهد. اقدامات پیشگیرانه شامل:

• پایش دقیق وضعیت بیمار
• مصرف داروهای ضد پلاکت یا استاتین‌ها برای کاهش خطر لخته
• اصلاح سبک زندگی با رژیم غذایی سالم و ورزش منظم
• کنترل فشار خون
• جراحی در برخی موارد برای باز کردن عروق تنگ‌شده

چگونه از سکته مغزی پیشگیری کنیم؟

اگر دیابت دارید و تشخیص پزشک این است که رگ‌های شما سخت یا تنگ شده‌اند، احتمالاً علاوه بر دارو، تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی را برای پیشگیری از سکته توصیه می‌کند. برخی اقدامات مهم برای کاهش خطر سکته عبارت‌اند از:

• ترک سیگار
• کنترل منظم قند خون
• حفظ وزن در محدوده سالم
• انجام فعالیت بدنی منظم
• بررسی منظم چربی خون، به‌ویژه کلسترول LDL (کلسترول بد)؛ سطح LDL باید کمتر از ۷۰ mg/dl باشد. پزشک ممکن است تغییراتی در رژیم غذایی شما پیشنهاد دهد تا سطح کلسترول کاهش یابد.
• محدود کردن مصرف الکل (حداکثر یک نوشیدنی در روز برای زنان و دو نوشیدنی در روز برای مردان)
• کنترل فشار خون و پیروی از توصیه‌های پزشک در صورت بالا بودن آن
• مصرف داروهای پیشگیرانه در صورت تجویز پزشک
• مصرف آسپرین روزانه با دوز کم (۸۱ تا ۳۲۵ میلی‌گرم) در صورت توصیه پزشک برای کاهش خطر بیماری‌های قلبی

این اقدامات ساده، اگر به طور منظم انجام شوند، می‌توانند احتمال سکته مغزی در افراد مبتلا به دیابت را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.

بیشتر بدانید: (بهترین غذاها برای دیابت چیست؟) (بهترین ورزش‌ها برای دیابت چیست؟)

به نشانه‌ها اهمیت بدهید!

سکته مغزی دیابتی یکی از جدی‌ترین پیامدهایی است که می‌تواند زندگی بیماران دیابتی را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار دهد. شناخت علائم اولیه این عارضه، اهمیت حیاتی در نجات جان بیمار و کاهش آسیب‌های مغزی دارد. آگاهی بیماران و خانواده‌ها از این نشانه‌ها می‌تواند زمان طلایی درمان را حفظ کند و احتمال بهبودی را افزایش دهد.

با این حال، پیشگیری همواره بهترین راهکار است. مراجعه منظم به پزشک و پیگیری برنامه‌های درمانی توصیه‌شده، همراه با شرکت در کلاس‌های آموزشی دیابت، نه تنها به ارتقای آگاهی کمک می‌کند، بلکه بیماران را برای مدیریت بهتر بیماری توانمند می‌سازد.

ما در دیابت ۳۶۵، دوره‌های آموزشی‌ای را فراهم کرده‌ایم که در آن بهترین و حاذق‌ترین پزشکان کشور، درباره مدیریت دیابت و چگونگی کنترل آن آموزش داده‌اند. شما می‌توانید از طریق این دوره‌ها، راه درست و سادۀ مدیریت دیابت و جلوگیری از عوارض جدی آن را بیاموزید.